Dlaczego warto gotować zgodnie z porami roku?
Sezonowe warzywa pojawiają się na straganach wtedy, gdy naturalnie przypada ich czas zbiorów. Dzięki temu łatwiej kupić produkty świeże, różnorodne i pochodzące od lokalnych gospodarstw. Gotowanie według sezonu pomaga także urozmaicić codzienne menu. Wiosną na talerzu królują delikatne liście i młode warzywa, latem soczyste pomidory i cukinie, a jesienią korzenie, kapusty oraz dynie.
Kalendarz jest orientacyjny, ponieważ dostępność produktów zależy od regionu, pogody i sposobu uprawy. Niektóre warzywa można kupić przez cały rok dzięki przechowywaniu, mrożeniu lub uprawie pod osłonami.
Styczeń – warzywa z przechowalni
Zimą wybór świeżych warzyw z pola jest ograniczony, ale lokalne produkty nadal mogą być podstawą wielu dań. W styczniu warto sięgać po:
- marchew, pietruszkę i seler,
- buraki, ziemniaki i cebulę,
- kapustę białą i kiszoną,
- por oraz korzeń chrzanu.
Dobrym pomysłem na obiad jest pieczona blacha warzyw korzeniowych. Pokrój marchew, pietruszkę, buraki i ziemniaki, wymieszaj z olejem oraz suszonymi ziołami, a następnie upiecz do miękkości. Zimą sprawdzą się także barszcz, zupa z pora, kapuśniak i sałatka z kiszonej kapusty.
Luty – sycące zupy i dania jednogarnkowe
W lutym nadal korzystamy głównie z warzyw przechowywanych. To dobry czas na proste, rozgrzewające potrawy, które można przygotować w większej ilości.
Kapusta, ziemniaki, buraki, marchew, seler i cebula świetnie nadają się do zupy jarzynowej. Możesz też ugotować gulasz warzywny z dodatkiem fasoli lub kaszy. Buraki warto upiec w folii, a po wystudzeniu podać z twarożkiem, pestkami słonecznika i odrobiną chrzanu.
Marzec – pierwsze zielone akcenty
W marcu przyroda powoli budzi się do życia. W zależności od regionu pojawiają się pierwsze nowalijki, choć ich dostępność może się różnić. Wciąż warto wykorzystywać warzywa zimowe, uzupełniając je o:
- szczypiorek,
- rzeżuchę,
- młode liście sałat,
- szpinak z upraw pod osłonami.
Ziemniaki z twarożkiem i szczypiorkiem to prosty pomysł na kolację. Z młodych liści przygotuj sałatkę z jajkiem, rzodkiewką i lekkim sosem jogurtowym. Dobrym daniem przejściowym będzie również krem z pietruszki albo zupa ziemniaczana z porem.
Kwiecień – rzodkiewka, sałaty i szparagi
Kwiecień przynosi więcej świeżych, chrupiących warzyw. Na lokalnych targach mogą pojawić się:
- rzodkiewki,
- sałaty i młody szpinak,
- szczypiorek,
- szparagi, zwłaszcza pod koniec miesiąca.
Rzodkiewkę możesz dodać do kanapek, twarożku lub surówki. Szparagi nie wymagają skomplikowanej obróbki: wystarczy ugotować je na parze albo upiec z odrobiną oleju. Podaj je z jajkiem, młodymi ziemniakami i koperkiem. Z sałaty, ogórka, szczypiorku oraz rzodkiewki przygotujesz lekką miskę warzywną.
Maj – młoda kapusta i pierwsze warzywa strączkowe
Maj to czas delikatnych, młodych warzyw. W tym miesiącu warto wypatrywać:
- młodej kapusty,
- kalarepy,
- botwiny,
- szparagów,
- groszku i bobu, jeśli pojawią się pod koniec miesiąca.
Młoda kapusta świetnie smakuje duszona z koperkiem i marchewką. Botwinę możesz wykorzystać do chłodnika, zupy lub farszu do naleśników. Kalarepa dobrze sprawdzi się na surowo, pokrojona w słupki, ale można ją także udusić z masłem i ziołami. Bób ugotuj krótko i podaj jako przekąskę lub dodatek do sałatki.
Czerwiec – pełnia wiosennych smaków
W czerwcu wybór lokalnych warzyw szybko się powiększa. Na stołach pojawiają się:
- młode ziemniaki,
- fasolka szparagowa,
- groszek i bób,
- kalafior i brokuły,
- ogórki gruntowe oraz cukinia.
Ugotowane młode ziemniaki podaj z koperkiem i zsiadłym mlekiem. Fasolkę szparagową można ugotować i wymieszać z bułką tartą albo dodać do sałatki. Kalafior i brokuły dobrze smakują pieczone, z czosnkiem oraz ziołami. Z cukinii przygotujesz placki, leczo lub prostą zapiekankę.
Lipiec – pomidory, ogórki i cukinia
Lipiec to jeden z najbardziej obfitych miesięcy. Wtedy najlepiej smakują warzywa dojrzewające w słońcu:
- pomidory,
- ogórki,
- papryka,
- cukinia i bakłażan,
- fasolka szparagowa.
Z pomidorów i ogórków przygotuj klasyczną sałatkę z cebulą. Cukinię można grillować, dusić albo zetrzeć na placki. Pomidory nadają się na chłodnik, sos do makaronu i domową salsę. Jeśli warzyw jest dużo, część warto zamrozić lub przeznaczyć na przeciery i kiszonki.
Sierpień – warzywne leczo i domowe przetwory
W sierpniu stragany są pełne kolorów. To dobry moment na gotowanie większych porcji i zachowanie nadmiaru produktów na później. Dostępne są między innymi:
- pomidory, papryka i cukinia,
- kukurydza,
- ogórki,
- marchew i buraki,
- dynia, która zaczyna pojawiać się pod koniec miesiąca.
Najprostszym daniem będzie leczo z papryki, cukinii, pomidorów i cebuli. Kukurydzę możesz ugotować lub upiec, a następnie podać z masłem i ziołami. Ogórki nadają się do kiszenia, zaś pomidory można zamienić w sos, który przyda się jesienią i zimą.
Wrzesień – dynia, kapusta i warzywa korzeniowe
Wrzesień łączy letnią obfitość z pierwszymi smakami jesieni. W tym okresie warto kupować:
- dynię,
- pomidory i paprykę,
- buraki, marchew oraz pietruszkę,
- kapustę, por i seler,
- ziemniaki.
Dynia jest bardzo uniwersalna. Możesz przygotować z niej krem, curry, farsz do pierogów lub warzywną zapiekankę. Pieczona dynia dobrze komponuje się z kaszą i serem. Z kapusty ugotujesz łazanki, surówkę albo danie jednogarnkowe.
Październik – czas warzyw korzeniowych
W październiku dominują warzywa, które dobrze znoszą przechowywanie. Najczęściej znajdziemy wtedy:
- marchew, pietruszkę i seler,
- buraki i ziemniaki,
- pory, kapustę i brukselkę,
- dynię oraz topinambur.
Warzywa korzeniowe upieczone z rozmarynem mogą być samodzielnym daniem lub dodatkiem do kaszy. Z pora i ziemniaków przygotujesz delikatną zupę. Brukselkę warto upiec, zamiast gotować ją zbyt długo. Dzięki temu zachowa przyjemną strukturę i lekko orzechowy smak.
Listopad – kapusty, pory i ostatnie plony
W listopadzie dobrze sprawdzają się dania treściwe, ale nieskomplikowane. Wykorzystaj kapustę białą, czerwoną i kiszoną, pory, buraki, marchew, seler oraz ziemniaki.
Czerwoną kapustę można poddusić z jabłkiem. Z białej przygotujesz surówkę lub kapuśniak, a z buraków – pieczoną sałatkę z serem i orzechami. Pory pasują do tart, zup i zapiekanek. To także dobry miesiąc na przegląd zapasów z lata i wykorzystanie mrożonych pomidorów, fasolki lub ziół.
Grudzień – warzywa na świąteczny i codzienny stół
W grudniu królują produkty trwałe: ziemniaki, buraki, marchew, pietruszka, seler, por, kapusta i cebula. Nie może zabraknąć także kiszonek oraz warzyw zamrożonych wcześniej.
Z warzyw korzeniowych przygotujesz pieczone dodatki do obiadu, sałatkę jarzynową lub aromatyczny wywar. Kapusta kiszona nadaje się do farszu, bigosu i surówek. Jeśli planujesz świąteczne gotowanie, wybierz kilka prostych dań, które można przygotować wcześniej i przechować w chłodnym miejscu.
Jak korzystać z kalendarza sezonowego?
Planując zakupy, zacznij od warzyw, które są aktualnie dostępne u lokalnych sprzedawców. Wybierz dwa lub trzy główne produkty i dopasuj do nich resztę posiłku. Na przykład z cukinii przygotujesz zupę, placki i zapiekankę, a z dyni – krem, farsz oraz pieczony dodatek.
Warto kupować rozsądne ilości i wykorzystywać całe warzywa. Liście rzodkiewki mogą trafić do pesto, obierki z marchewki do wywaru, a łodygi brokułu do zupy. Dzięki temu sezonowe gotowanie staje się różnorodne, oszczędne i pełne pomysłów przez cały rok.
O autorze
